İÇİNDEKİLER

1.Giriş

2.Direnişin Göğsü: Halep

3.Musul Operasyonu ve Hilafet Hurafesinin Yok oluşu

4.Musul Operasyonu Sonrası Beklenen Muhtemel Riskler

5.Rakka Operasyonun İzole Edilmesi

6.Sonuç

 

 

1.                     Giriş

Irak ve Suriye’de işler gittikçe içinden çıkılmaz bir hal alıyor. Bütün gözler, Musul- Halep-Rakka üçgeninde yaşanan gelişmeler çevrildi. Bu kadim bölgelerin coğrafi ve tarihsel önemi nedeniyle, uluslararası ve bölgesel güçlerin kozlarının paylaşıldığı bir arenaya dönüştü. Söz konusu üçgende yürütülen operasyonlar, bölgede uzun sürebilecek savaşlara yol açabilir; çünkü söz konusu operasyonlar, uluslararası ve bölgesel güçlerin çıkarları doğrultusunda bölgenin yüz yıllardır mevcut olan sosyo-coğrafik yapısının değişmesine neden olabilir.

Koalisyon güçleri ve bölgesel müttefikleri, Rakka ve Musul’da DEAŞ’e karşı operasyonlara başladı. Bu operasyonların yol açacağı yıkımı ve can kayıpları ise koalisyon güçlerinin umurunda değil. Halep’te ise durum çok farklı; çünkü Halep’te yaşananlar Suriye halkının ayaklanışının bir parçasıdır. Ancak bu üç şehirdeki operasyonların tek ortak noktası, hepsinin de DEAŞ karşı yürütülen operasyonlar olmasıdır. Diğer bir değişle; Halep’te yürütülen operasyon bölgesel güçlerin (Türkiye ve İran) nüfuz savaşıdır.

 

2.                              Direnişin Göğsü: Halep

Rusya’nın ağır bombardımanı ve Suriye rejiminin Halep’in batısındaki “Meşru1070”, “Dahiyet El-Esed” ve “3000 Şakka” gibi stratejik bölgeleri ele geçirmesinin ardından 28 Ekim’de başlayan “Büyük Halep Savaşı” sona ermiştir. Söz konusu savaş, Özgür Suriye Ordusu’nun Halep’teki ablukayı kırmak için başlattığı ancak başarılı olmadığı ikinci savaştır. Suriye muhalefeti bu savaşta büyük yara alırken, rejim ordusu ve destekçisi Şii milisleri de ağır bir darbe aldılar.

 

Mevcut koşullar ve karmaşık politika durumundan yola çıkılırsa Halep’teki savaşın ömrünün uzun olduğu görülmektedir. Belki de bu savaş Humus ve İdlip şehirlerine de sıçrayacaktır. Halep’te savaşan her taraf kendi çıkarı yönünde hareket etmektedir.

 

Suriye’de savaşan ülkelerden yola çıkarak, bu ülkelerin amaçlarının ne olduğunu görebiliriz.  ABD, olayların başından beri Suriye konusuyla ilgili gayri şeffaf bir politika izlemiştir. Suriye rejimine karşı direnen Suriyeli muhaliflerin zayıflaması, Amerika için bir şey ifade etmiyordu. Onun için en önemli şey DEAŞ ile savaşmak ve galibiyet kazanmak fikri olmuştur. Ayrıca Rusya’nın Suriye halkına karşı işlediği insanlık suçları dolaylı bir şekilde Amerika’nın işine yaramıştır. Görünüşe bakılarsa yeni dönemde de Amerika’nın Suriye ile ilgili kararlarında bir değişik yaşanmayacaktır.

Rusya ise Suriye’ye askeri müdahale yapmasıyla savaş bataklığına saplanmış durumda. Batılı ülkeler, Rusya’nın Suriye’de işlediği suçları ortaya çıkarmak için büyük bir kampanya başlattı. Suriye’de stratejik bir kazanç sağlayamayan Rusya, Suriye müdahalesi nedeniyle çok zor günler yaşıyor. Rusya Savunma Bakanı’nın Suriye’de barışın gerçekleşmesi imkansız olduğu yönünde açıklamasının ardından, Rusya Halep’i ele geçirmek için gün sayıyor, Rusya Milli Güvenlik Kurulu geçtiğimiz Kasım ayının üçünde Suriye ile ilgili toplanmıştı. Söz konusu kurul bu tür toplantıları, sadece önemli konular için düzenlemektedir. Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in basın sözcüsü Dimitri Peskov yaptığı açıklamada, “Halep’teki insani ateşkesesin süresi sınırlıdır, Rus Hava Kuvvetleri operasyonları halen askıda” olduğunu belirtirken, “Rus Hava Kuvvetleri operasyonlarının, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in emirleri doğrultusunda askıya alındı” ifadesini kullanmıştır. Bu bağlamda, “Rusya Federal Askeri ve Teknik İş birliği Dairesi” Başkanı Aleksandr Fomin de yaptığı açıklamada, Moskova ile Şam arasındaki silah yardımlaşmasının askıya alındığını belirtti. Ayrıca, Suriye’deki durumun çok karmaşık bir hal aldığının altını çizdi.

Rus yetkilileri tarafından yapılan açıklamalar sadece psikolojik savaş nitrliği taşıyor. Amerika başkanlık seçimlerinin sonuçları tüm dünyayı olduğu gibi Rusya’yı ds sarsmış durumda; bu yüzden Rusya şimdilik ABD’nin niyetinin netleşmesini bekleyecektir.  Ayrıca Rusya-Türkiye anlaşması da abu analizi destekler durumda. Türkiye destekli Özgür Suriye Ordusu El-Bab’ın sınırlarına girdi, orayı DEAŞ’ten temizlemesi durumunda Halep’in doğusunda bulunan Suriye rejim güçleriyle karşı karşıya geleceklerdir. Türkiye, Rusya’nın Halep’teki katliamlarına daha ne kadar susabilir?

Diğer yandan, İran ise Suriye rejiminin Halep’i ele geçirmesi için büyük bir çaba gösteriyor ve oraya binlerce Şii milis gönderiyor. Halep’teki çatışmaları Musul’daki operasyonla bağlanacak olursa, İran’ın Akdeniz’e bir koridor açmak istediğini açık bir şekilde görülmektedir.

Uluslararası ve bölgesel ülkelerin Halep konusundaki belirsiz konumlarından yola çıkılarak, Halep’teki muhalif gurupların uygulanan ablukayı kırmaları zor görünüyor.

3.                              Musul Operasyonu ve Hilafet Hurafesinin Yok oluşu

İki yıllık bir askeri sevkiyatın ardından, en sonunda koalisyon, Irak Ordusu ve “Haşdi Şabi” milisleri 23 Ekim’de Musul’u DEAŞ’ten kurtarma operasyonunun başlatıldığın duyurdu. Bu operasyona “Peşmerge güçleri”, “Haşdi Vatani”, “Haidi Şabi” ve diğer Irak aşiretlerinden oluşan, gelişmiş silahlarla donatılan 60 binden fazla savaşçı katıldı. ABD, Fransa ve Almanya uyruklu binlerce askeri yetkili söz konusu operasyonda yer almaktadır. Ayrıca, Başika kentinde Türk askeri birlikleri bulunurken, Diyala, Salahaddin ve Suklaviye kentinde de İran askerleri bulunmaktadır. Irak başbakan askeri müsteşarlığını üslenen İranlı General Kasım Süleymani ise Şii milislerin başında bulunmaktadır. Kasım Süleymani Suriye’deki cephelerden çekilerek Musul operasyonuna katılmıştır.

Koalisyonun komutasında yer alan ABD, Musul operasyonu için büyük çaba gösterdi. Musul operasyonu öncesi katılacak taraflar arasında anlaşmazlıklar çözülmesini sağladı. Ayrıca Musul kurtarıldıktan sonra orada bir etnik savaşın yaşanmaması için önlemler almaktadır.

 

Musul operasyonun başlamasından üç hafta geçtikten sonra, koalisyon ve Irak ordusu, Musul’un doğu ve güney bölgelerinde büyük ilerleme kaydetti. “El-Kayyara”, “Mahmur” ve “Hammam Alil” gibi stratejik noktaları DEAŞ’ten geri alarak Musul’u kuşatma altına alınmıştır. Bir buçuk milyon Iraklının yaşadığı Musul’da çatışmalar halen devam ediyor. Koalisyon güçleri, DEAŞ militanlarının Rakka’ya kaçması için, Musul’un batısını açık bırakmışlardır. Ebu Bekir Bağdadi’nin Rakka’ya kaçtığı yönünde söylentiler gezinirken, El-Bağdadi herkes şaşırtarak Musul’dan bir ses kaydı yayınladı. Ses kaydında koalisyon ülkeleri Türkiye, Sudi Arabistan ve Halep’te savaşan El-Nusra Cephesi’ne ateş püskürdü. El-Bağdadi, El-Nusra Cephesi’ni hainlik ve kafirlikle suçladı. El-Bağdadi’nin açıklamasından yol çıkılırsa, DEAŞ destekçisi olmayan ve gelip geçici bir olay olduğunu açıkça gördürülmektedir. Kullandığı baskı ve yaptığı katliamlar tarihin sayfalarına kara bir leke olarak geçmiştir.

 

Diğer yandan, El-Bağdadi’nin İran ve Suriye rejimini suçlamaması kafalarda birçok soru işareti bıraktı. Çünkü El-Bağdadi, bölgede sergilediği kanlı tiyatrosuna devam edebilmek için İran ve rejim muhtaç. İran daha önce El-Kaide’ye liderlerine yardım ettiği gibi El-Bağdadi ve arkadaşlarına da yardım etmekten kaçınmayacaktır.

4.                              Musul Operasyonu Sonrası Beklenen Muhtemel Riskler

Musul’da ki gidişata bakılırsa, DEAŞ’ın savaşı kaybetmesi an meselesidir. Ancak, söz konusu savaşın tehlikeli ve hassas olması nedeniyle bölgeye vereceği zarar çok ağır olacaktır. Musul’un demografik yapısı, Arap, Türkmen, Kürt, Süryani, Şebek, Sünni ve Şialardan oluşmaktadır. Bu sebeple bölgede bir İran-Türk çekişmesi yaşanabilir. Birkaç ay önce Irak Parlamentosu, Musul’un coğrafi ve idari yapısının korunması yönünde aldığı karardan da anlaşıldığı üzere, Musul’un üç veya altı kanton bölgesini bölünme tehlikesi bulunmaktadır.

Bütün itirazlara rağmen Musul savaşına katılan “Haşdi Şabi” ve Kürt peşmergeler arasında anlaşmazlıklar yaşanabilir. Çünkü Kuzey Irak Kürt yönetimi, Musul ve Kerkük’te yaşayan Kürtlerin hukukları konusunda Bağdat’la anlaştığını belirtmektedir. Ancak aynı zamanda, “Haşdi Şabi”nin Telâfer’e ilerlemesini önlemek için “Başika” ve “Nemrut” kentlerini ele geçirmiştir. Ayrıca, Kuzey Irak yönetiminin bağımsızlık referandumuna gitmesi durumunda, bölgede İran destekli Süleymaniye Kürtleri ve Erbil Kürtleri arasında da anlaşmazlıklar yaşanabilir. Kerkük ve etrafında Arap-Kürt, anlaşmazlıkları da çıkabilir. Bunlara ilaveten, İran destekli “Haşdi Şabi” ve Türkiye destekli “Haşdi Vatani” arasında Musul’da anlaşmazlıklar çıkabilir.

 

“Haşdi Şabi”, stratejik bir konumda bulunan Telâfer’e girmede kararlılık göstermektedir. Telâfer’de, İran’ı ve Türkiye’yi destekleyen Sünni ve Şii Türkmenler yaşamaktadır. Başika’da iki binden fazla askeri bulunan Türkiye, “Haşdi Şabi”nin Telâfer’e girmesi durumunda Irak’a gireceğini vurguladı. Türkiye’nin bu açıklaması, Bağdat hükümetini çok kızdırdı. Bağdat, Irak’ta bulunan Türk askerlerini işgalci olarak nitelendirdi. Bütün bunlara rağmen, Türk uçakları Musul operasyonuna katıldı. Telâfer yüzünden yeni bir savaş çıkar mı? Eğer çıkarsa ABD ve İran nasıl bir tepki gösterir?  Türkiye, Telâfer’i Milli güvenliğinin bir parçası olarak görmektedir. Çünkü “Haşdi Şabi”nin Telâfer’i ele geçirmesi durumunda, bölgede yayılımcı politika izleyen İran’ının nüfuzu Akdeniz’e kadar ulaşacaktır. Ayrıca, Türkiye’nin güney sınırında bağımsız “Rojova” kurmak isteyen Kürtlerin ekmeğine yağ çalmış olacaktır. Türkiye’nin Irak’a müdahale etmesi durumunda, İran’ın, Türkiye ile karşı karşıya gelmesi imkânsız. Ancak “Haşdi Şabi” ve Irak ordusunu kullanarak Türkiye ile dolaylı bir şekilde savaşacaktır.

5.                              Rakka Operasyonun İzole Edilmesi

PYD’nin, kasım ayının altısında koalisyonla birlikte Rakka operasyonunu başlattığına dair bildiri yayınlaması, herkesi şaşırtmıştır. Söz konusu operasyonun şaşırtan tarafı adının Türkiye’nin başlattığı Fırat kalkanı adına benzeyen “Fırat’ın Öfkesi” olmasından değil, Musul’da gösterilen uluslararası çabanın Rakka operasyonuna gösterilmemesinden kaynaklanmaktadır. ABD, PYD’nin tek taraflı Rakka operasyonunu başlatmasına izin vermesiyle kimlere gönderme yapmak istedi? ABD, Özgür Suriye Ordusu’nu Rakka operasyonundan uzak mı tutmak istiyor? Yoksa ABD dost olarak gördüğü PYD’yi razı etmeye mi çalışıyor? Rakka operasyonun başlaması, Türkiye’nin Suriye’deki rolünü El-Bab ile sınırlandırmak için mi ? ABD, Rakka operasyonuyla Rusya ve Suriye rejimine tatmin mesajı mı vermek istiyor?

 

ABD’li yetkililer Türkiye’nin öfkesini yatıştırmaya çalışıyorlar. Rakka operasyonunun PYD tarafından ilan edilmesinden bir gün sonra ABD Genelkurmay Başkanı Joseph Dunford Ankara’ya bir ziyaret gerçekleştirerek Türk Genelkurmay Başkanı Orgeneral Hulusi Akar’la bir araya geldi. Dunford, Koalisyon güçlerinin Rakka operasyonunda Türkiye ile birlikte hareket edeceğini, Rakka’nın ele geçirilmesi ve yönetilmesine yönelik uzun vadeli plan için Türkiye ile görüştüklerini söyledi. Ayrıca, “Suriye Demokratik Güçleri’nin Rakka’yı ele geçirmek için çözüm olmadığını başından beri biliyorduk” diyen Dunford, operasyon için doğru güç dengesini sağlamak için çalıştıklarını belirtti. Diğer yandan, ABD Savunma Bakanı Ashton Carter, Türkiye önderliğinde sürdürülen “Fırat Kalkanı” operasyonu tamamlanmadan Rakka operasyonunun başlamasının mülkün olmadığını vurguladı.

 

PYD ve diğer gurupların koalisyonun desteği olmadan Rakka operasyonunu sürdürmesi mümkün değil. PYD, 2015 yılının Haziran ayından bu yana Rakka’nın kuzeyinde ve doğusunda varlık göstermektedir.

ABD, “Ceyşu’l-Sevri fi Rakka” gibi Arap birlikleri ve aşiretler de Rakka operasyonuna dahil etmeye çalışmaktadır. Şimdiye kadarki Rakka operasyonuna dahil olan guruplar, Rakka’da bir ilerleme kaydedemediler. Türkiye’nin Urfa şehrinde oluşturulan “Rakka il Meclisi” ve “Rakkalı Öğretmenler Sendikası”, Rakka operasyonunun başlamasına karşı çıktıklarını belirttiler. Bildiride, Rakka operasyonunun PYD tarafından başlatılması durumunda Arap-Kürt etnik çatışmasına dönüşeceğini vurguladılar.

 

Burada sorulması gereken soru; ABD, Rakka operasyonu konusunda, Türkiye’yi nasıl tatmin etti? Türkiye’nin Rakka operasyonunda oynayacağı rol daha sonraya mı bırakıldı? Rakka operasyonu, ABD, Türkiye ve Suriyeli Kürtler tarafından belirlenecektir. Türkiye’nin Rakka operasyonundan uzaklaştırılması mümkün değil; çünkü Türkiye, sınırında PYD devleti kurulmasından endişe duyuyor. Bu bağlamda, Türkiye, “Suriye Demokratik Güçleri”nin, Türk ordusunun Rakka’ya ulaşmasını sağlama teklifini reddetmiştir. Türkiye ve desteklediği Özgür Suriye Ordusu güçleri, Rakka operasyonunda büyük rol oynayabilir. Bu bağlamda, bir Türk yetkilinin yaptığı açıklamada, Türkiye’nin güvenli bölgeyi genişleterek Rakka kentini de kapsayacağını belirtti.

 

Musul ve Fırat kalkanı operasyonları bitmeden Rakka operasyonun başlaması uzak bir ihtimal olarak değerlendirilmektedir. Peki Rakka operasyonu başlamadan DEAŞ, Rakka’yı rejim güçlerine teslim ederse ne olur? Diğer yandan, Şam yönetiminin, DEAŞ karşı savaşmak için, Şam’da rejim güçlerinin safın savaşan bazı Deirezzor aşiretlerinden oluşan “Fırat ve Cizre kalkanı” oluşturduğunu duyurması dikkat çekmiştir.

 

6.                              Sonuç

Musul Operasyonunu başlamasıyla, Irak ve Suriye’de sürdürülen terörle mücadele savaşı yeni bir döneme girmiştir. Uluslararası güçler, DEAŞ savaşına odaklanarak bölge halkına katliam yapan diğer suçluları korumuştur. Ayrıca, uluslararası güçler terör bahanesiyle bölgede projeler yapmaya çalışıyorlar.

 

Halep ve Musul, İran’ın Akdeniz’e ulaşması açısından iki önemli iki şehir sayılmaktadır. İran, bu iki şehri güvence altına alabilmek için elinden geleni yapıyor. Diğer yandan bu iki kent (Halep ve Musul) aynı zamanda Türkiye’nin milli güvenliği için iki kırmızı çizgidir. Bu nedenle İran ve Türkiye arasında bölgede anlaşmazlıklar ve çekişmeler yaşanacaktır.